Se o 1-M Galiza cambiou de goberno, o 10 de maio o BNG mudou as regras do seu goberno interno. A fotofinish da Asemblea Extraordinaria do BNG ofrécenos un resultado paradoxal: ganou a Alternativa da UPG pero Máis BNG non foi derrotada. Na historia do BNG ningún voceiro nacional tivo tan escaso apoio asembleario e ningunha das correntes contestatarias chegara a presentar unha candidatura á executiva por non dar nunca acadado máis dun trinta por cento dos membros do Consello Nacional. A alternativa da UPG ten unha maioría exigua na Executiva e é a minoría maioritaria no Consello Nacional o que non lle permitirá o goberno do BNG sobre a simple lóxica de maiorías aritméticas.
 
Pero alén disto, a Asemblea do 10 de maio mudou tamén o modelo de goberno interno da organización nacionalista ao materializarse catro rupturas co sistema tradicional de conformación da súa dirección política executiva.
 
A primeira ruptura deriva do lanzamento por parte da UPG dunha candidatura confesionalmente partidaria. En A nación galega existe, o libro de conversas con Francisco Rodríguez que compuxo Xosé Mexuto, o secretario xeral da Unión do Povo Galego expresaba a súa convicción de que, na conformación do liderato público do BNG, a elección dun candidato confesionalmente partidario (é dicir, dun candidato da UPG), podía non ser o máis conveniente para o modelo frontista.
 
Os liderados de Xosé Manuel Beiras e, despois, de Anxo Quintana víronse favorecidos (e ao mesmo tempo limitados) por esa decisión estratéxica da UPG que externalizaba a portavocía nacional pero simultaneamente controlaba todos os recursos de poder efectivos no BNG. O voceiro nacional era exhibido como expresión de pluralidade política da fronte nacionalista, asignábaselle unha cota de autonomía limitada e encomendábaselle, como primeira función, trasladar á sociedade galega as propostas do BNG. De acordo con esa doutrina, o líder do BNG máis que un poder executivo tiña un poder de mediación. Ao portavoz nacionalista correspondíalle pragmaticamente modular a oferta política-electoral e o seu labor estivo sempre suxeito a unha lei de bronce da factoría UPG: nos éxitos os méritos son da organización e nos fracasos a responsabilidade era (case) toda ela do voceiro nacional.
 
O 10 de maio, a UPG gañou cun candidato confesionalmente partidista. Por máis que Guillerme Vázquez non sexa militante da UPG, o seu equipo e oferta política é inequivocamente o da UPG. Ponse así fin aos gobernos por persoa interposta e ao principio de non-responsabilidade corporativa no que, nas adversidades, se ten escudado a UPG. Ao partido de Francisco Rodríguez tócalle decidir, responsabilizarse das decisións e facer unha obrigada rendición de contas. Certo é que Máis BNG, igualmente presente da nova executiva, é corresponsábel da dirección política pero o centro de gravidade das decisión e as responsabilidades focalízase como nunca na UPG.
 
A segunda ruptura significativa coa tradición é que a nova executiva é o resultado dunha competencia electoral e non dun acordo de integración dos partidos e colectivos do BNG que, agás na Asemblea Nacional de 2006, nunca foron calibrados atendendo directamente aos apoios asemblearios. Na historia do BNG foi recorrente confundir a partitocracia co pluralismo, a cooptación coa elección e, na formación do seu núcleo dirixente, tradicionalmente sempre se sobrerrepresentou o peso dos colectivos e partidos que estiveron na asemblea fundacional de Riazor fronte aqueles que se incorporaron máis serodiamente como consecuencia da ampliación do BNG como proxecto común (Inzar, PNG, Unidade Galega). Tras o 10 de maio, a pluralidade da organización nacionalista non só é cualitativa, tamén se someteu a un proceso de cuantificación democrática: sábese non só quen é quen, senón que aval teñen cada unha das correntes e partidos do BNG.
 
A terceira ruptura está subliñada pola ausencia na executiva, por vez primeira, dalgúns dos colectivos fundadores do BNG (Colectivo Socialista, integrado en Encontro Irmandiño) e de quen foi o seu primeiro portavoz nacional, Xosé Manuel Beiras. Francisco Rodríguez, secretario xeral da UPG, é o único representante que foi o núcleo dirixente fundacional.
 
E, por cabo, a constitución de Máis BNG achega unha nova descontinuidade; con independencia da magnitude dos seus apoios asemblearios, historicamente todas as candidaturas alternativas que xurdiron no BNG (Avante, Movemento dos Non-Adscritos, A Alternativa –UG+Esquerda Nacionalista–, e mesmo o Encontro Irmandiño) caracterizáronse por ter cativos recursos de poder non só no aparato frontista senón tamén nas representacións do BNG nas institucións. Non é o caso de Máis BNG que suma un notábel apoio entre os alcaldes e concelleiros nacionalistas e que conta entre as súas filas case a metade dos parlamentarios galegos. Presenzas que, ao tempo que a responsabilizan do goberno do BNG e a obrigan a tomar iniciativas políticas, constitúen tamén un poderoso recurso de disuasión contra as tentacións hexemonistas que puidese abeirar a UPG na nova etapa.
 
Todas estas mudanzas enfrontan ao BNG a unha situación inédita coa conformación de dous bloques de poder no seu goberno interno. Como sabemos, desde as orixes da Guerra Fría e a imposición da política de bloques, sobre o papel e nunha situación de equilibrio inestábel como a que encara o BNG só hai dúas alternativas: a coexistencia pacífica ou a destrución mutua asegurada. A intelixencia política, non obstante, non lle deixa ao BNG máis opción que unha.

Manuel M. Barreiro